പിംപ്രി: വേരറ്റവർ നട്ട ലോകം

 

✦ ✦ ✦

പിംപ്രി: വേരറ്റവർ നട്ട ലോകം

നാട്ടിലേക്കുള്ള യാത്രകൾക്ക് തൊട്ടുമുമ്പ് മനസ്സ് ആദ്യം ഓടിയെത്തുന്നത് പിംപ്രിയിലെ ആ തിരക്കേറിയ തെരുവുകളിലേക്കാണ്. പുണെയിലെ പി.സി.എം.സി (PCMC) മേഖലയുടെ ഹൃദയമിടിപ്പായ പിംപ്രി മാർക്കറ്റ്. പുത്തൻ വസ്ത്രങ്ങളുടെ ഗന്ധവും, വിലപേശലുകളുടെ ആരവങ്ങളും, തിരക്കിന്റെ ഉരസലുകളും നിറഞ്ഞ ഈ ഇടം കേവലം കമ്പോളക്കാഴ്ചകൾക്കപ്പുറം — ശൂന്യതയിൽ നിന്ന് ഒരു ലോകം കെട്ടിപ്പടുത്ത മനുഷ്യരുടെ നിശബ്ദമായ ആത്മവിശ്വാസവും അവരുടെ അതിജീവനത്തിന്റെ അടയാളവാക്യങ്ങളുമാണ്.

പണ്ടെങ്ങോ ഒരു സുഹൃത്തിൽ നിന്ന് ഈ മാർക്കറ്റിന്റെ ഒരു ഹ്രസ്വചരിത്രം കേട്ടതു മുതൽ ഓരോ തവണ അവിടെ എത്തുമ്പോഴും, ആ വലിയ വസ്ത്രക്കടകൾക്കും ഇടുങ്ങിയ ഗലികൾക്കും പിന്നിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഒരു കാലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കൗതുകം എന്നെ വേട്ടയാടാറുണ്ട്. ആ അന്വേഷണത്തിനിടയിലാണ് 'ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്സ്' പത്രത്തിലെ ഒരു പംക്തിയും, 'റൈറ്റേഴ്സ് തിയേറ്ററിലെ' ലേഖനങ്ങളും, ഗോൾഡി ഉത്തമിന്റെ കുറിപ്പുകളും എന്റെ കണ്ണിൽപ്പെടുന്നത്. അതൊരു വലിയ തിരിച്ചറിവായിരുന്നു — ഇന്ന് നാം കാണുന്ന ഈ വർണ്ണാഭമായ കമ്പോളം, ചോരയും കണ്ണീരും ഉപ്പും ചേർത്ത് പടുത്തുയർത്തിയ ഒന്നാണെന്ന പൊള്ളുന്ന യാഥാർത്ഥ്യം.

അർദ്ധരാത്രിയിലെ അഭയാർത്ഥികൾ: സെക്കൻഡുകൾ എണ്ണി കാത്തിരുന്നവർ

വിഭജനകാലത്ത് അതിർത്തി കടക്കുന്ന അഭയാർത്ഥികൾ നിറഞ്ഞ തീവണ്ടി (1947). കടപ്പാട്: Margaret Bourke-White / The LIFE Picture Collection / Getty Images.

1947 ഓഗസ്റ്റ് 14-ന് അർദ്ധരാത്രിയിൽ ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായപ്പോൾ സിന്ധിലെ ഹിന്ദുക്കൾക്ക് അത് ആഘോഷമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ഒരു മഹാപ്രളയത്തിന്റെ തുടക്കമായിരുന്നു. സിന്ധി സമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രരേഖകൾ സംരക്ഷിക്കുന്ന 'സിന്ധിഷാൻ' (Sindhishaan) എന്ന ആർക്കൈവ് വ്യക്തമാക്കുന്നത് പ്രകാരം, പലരും അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ സെക്കൻഡുകൾ എണ്ണി ആ രാത്രികൾ തള്ളിനീക്കി . വിഭജനത്തോടെ ഏകദേശം 1.4 കോടി മനുഷ്യരാണ് അതിർത്തികൾ മുറിച്ചുകടന്നത്; സിന്ധിൽ മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്ന 14 ലക്ഷം ഹിന്ദുക്കളിൽ 12 ലക്ഷത്തിലധികം പേരും വേരുകൾ പിഴുതെറിയപ്പെട്ട് ഇന്ത്യയിലേക്ക് അഭയം തേടി. ഏകദേശം 10 ലക്ഷത്തോളം മനുഷ്യർ കലാപങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതായാണ് ചരിത്രകാരന്മാർ കണക്കാക്കുന്നത്. ലക്ഷക്കണക്കിന് സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും അക്രമങ്ങൾക്കിരയാവുകയും കാണാതാവുകയും ചെയ്തു. ഈ മഹാദുരന്തത്തെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ രാജ്യത്തിൻ്റെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ സജ്ജമാക്കിയ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെട്ടതായിരുന്നു വിഭജനത്തിനുശേഷം മുംബൈയിലെ ഉല്ലാസ്നഗറും പുണെയിലെ പിംപ്രിയും. ഇന്ത്യയിൽ ഏകദേശം 160-ഓളം അഭയാർത്ഥി ക്യാമ്പുകൾ സർക്കാർ തലത്തിൽ സജ്ജീകരിച്ചിരുന്നു. പ്രധാനമായും പഞ്ചാബ്, പശ്ചിമ ബംഗാൾ, ഡൽഹി, മഹാരാഷ്ട്ര എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിലാണ് ഇവ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. 1947 ഡിസംബറോടെ മുംബൈയിൽ മാത്രം 1,33,000 അഭയാർത്ഥികൾ എത്തിയിരുന്നു; കല്യാണിലെ പഴയ സൈനിക ക്യാമ്പുകൾ അങ്ങനെ പുതിയൊരു ജനതയുടെ വാസസ്ഥലമായി മാറി.

"അതിർത്തി കടന്നുവന്ന ആ തീവണ്ടികൾ നിശബ്ദമായിരുന്നു. അവയിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നത് ജീവനുള്ള മനുഷ്യരായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് മരിച്ചവരുടെ നിലവിളികളായിരുന്നു. ഒരു നാട് മുഴുവൻ ശ്മശാനമായി മാറിയതിന്റെ സാക്ഷ്യപത്രങ്ങളായിരുന്നു ആ 'ബ്ലഡ് ട്രെയിനുകൾ'."

— കുശ്വന്ത് സിംഗ്, Train to Pakistan

വസ്ത്രത്തിനുള്ളിൽ ഒളിപ്പിച്ച ജീവിതം

സിന്ധിൽ നിന്ന് ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള പാലായനം ഒട്ടും സുരക്ഷിതമായിരുന്നില്ല. വസ്ത്രങ്ങൾക്കുള്ളിൽ സ്വർണ്ണനാണയങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്തും, സുന്ദരികളായ പെൺകുട്ടികളുടെ മുഖത്ത് കരിവാരിത്തേച്ചും അവർ അതിക്രമങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചു. "വിഭജനം എന്നത് വെറുമൊരു ഭൂപടം വരയ്ക്കലായിരുന്നില്ല; അത് അയൽക്കാരനെ ശത്രുവാക്കിയും, സ്നേഹത്തെ വെറുപ്പാക്കിയും മാറ്റിയ ഒരു കാലമായിരുന്നു" എന്ന് കുശ്വന്ത് സിംഗ് എഴുതിയത് ആ പാലായനത്തിന്റെ ഓരോ നിമിഷത്തിലും പ്രതിഫലിക്കുന്നു. അമൃതാ പ്രീതം തന്റെ പ്രശസ്തമായ കവിതയിൽ വാരിസ് ഷായോട് ചോദിക്കുന്നത് പിംപ്രിയിലെ ഓരോ സ്ത്രീയുടെയും ഉള്ളിലെ കരച്ചിലായിരുന്നു:

അമൃതാ പ്രീതം — അജ് ആഖ്ഖാം വാരിസ് ഷാ നൂ

"ഇന്ന് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നത് കല്ലറകളിൽ ഉറങ്ങുന്ന വാരിസ് ഷായോടാണ്,
പ്രേമത്തിന്റെ പുസ്തകത്തിലെ അടുത്ത താൾ നീ ഒന്ന് തുറക്കൂ...
പണ്ട് പഞ്ചാബിലെ ഒരു മകൾ കരഞ്ഞപ്പോൾ നീ ഒരു ഇതിഹാസം രചിച്ചു,
ഇന്ന് ലക്ഷക്കണക്കിന് പെൺമക്കൾ കരയുന്നു,
വാരിസ് ഷാ, നിന്നോട് സംസാരിക്കാൻ..."

പിംപ്രിയിലെ പട്ടാള ബാരക്കുകൾ: പൂജ്യത്തിൽ നിന്നുള്ള തുടക്കം

മുംബൈയിലെ ഡോക്കുകളിൽ വന്നിറങ്ങിയ അവർക്ക് അഭയം നൽകിയത് പിംപ്രിയിലെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട പഴയ മിലിട്ടറി ബാരക്കുകളായിരുന്നു. "സ്വന്തം മണ്ണിൽ നിന്ന് പിഴുതെറിയപ്പെട്ടവർക്ക് പിന്നീട് ലോകത്തെവിടെയും വേരുകളുണ്ടാകില്ല; അവർ ചുമക്കുന്നത് ഭാണ്ഡക്കെട്ടുകളല്ല, മറിച്ച് ഒരിക്കലും മടങ്ങാൻ കഴിയാത്ത തങ്ങളുടെ വീടുകളുടെ ഓർമ്മകളാണ്" എന്ന് കുശ്വന്ത് സിംഗ് എഴുതി. പക്ഷേ ആ തകർച്ചയിലും അവർ തളർന്നില്ല. കൈയ്യിൽ ഒന്നുമില്ലാതിരുന്ന പുരുഷന്മാർ ചെറിയ സാധനങ്ങൾ വിൽക്കാൻ തുടങ്ങി; സ്ത്രീകൾ ബാരക്കുകളിലിരുന്ന് പപ്പടങ്ങളും തുന്നൽ ജോലികളും ചെയ്തു; ബാരക്കുകളുടെ ജനലുകൾ അവർ കടകളാക്കി മാറ്റി. അങ്ങനെയാണ് 'പിംപ്രി ക്യാമ്പ്' എന്ന ഇന്നത്തെ കമ്പോളത്തിന്റെ വിത്തുപാകുന്നത്.

അറിവിലൂടെയുള്ള ഉയർത്തെഴുന്നേൽപ്പ്

അഭയാർത്ഥി ക്യാമ്പുകളിൽ തന്നെ താൽക്കാലിക വിദ്യാലയങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നു. സിന്ധിൽ അധ്യാപകരായിരുന്നവർ — വിഭജനത്തോടെ അഭയാർത്ഥികളായി മാറേണ്ടി വന്നവർ — തന്നെ തങ്ങളുടെ സഹോദരങ്ങൾക്കായി ആ ചുമതല ഏറ്റെടുത്തു. മരത്തണലുകളിലും ബാരക്കുകളുടെ ഇടുങ്ങിയ മൂലകളിലും ഇരുന്ന് ഒരു തലമുറ അറിവ് നേടി. "പകൽ ജോലി, രാത്രി പഠനം" എന്നതായിരുന്നു അവരുടെ രീതി. വിക്ടർ ഫ്രാങ്ക്ൾ 'Man's Search for Meaning'-ൽ എഴുതിയതുപോലെ, ഏത് സാഹചര്യത്തിലും തന്റെ മനോഭാവം എന്തായിരിക്കണം എന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം — ആ ഒരൊറ്റ സ്വാതന്ത്ര്യമാണ് ഈ ജനതയെ നിലനിർത്തിയത്. ഈ കഠിനമായ അച്ചടക്കമാണ് പിൽക്കാലത്ത് പിംപ്രിയെ മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ശ്രദ്ധേയമായ വ്യാപാര കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി വളർത്തിയത്.

പിംപ്രി ഇന്ന്: ഒരു വാണിജ്യ ഹബ്ബ്

ഇന്നത്തെ തിരക്കേറിയ പിംപ്രി മാർക്കറ്റ്: അതിജീവനത്തിന്റെ പുതിയ മുഖം. ചിത്രം കടപ്പാട്: Wikimedia Commons/Creative Commons

1950-കളിലും 60-കളിലും പുണെയിലെ വ്യാവസായിക വിപ്ലവം പിംപ്രി മാർക്കറ്റിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് ആക്കം കൂട്ടി. ഇന്ന് വസ്ത്രങ്ങൾ മാത്രമല്ല, ഇലക്ട്രോണിക്സ്, അടുക്കള ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവയുടെയെല്ലാം പശ്ചിമ മഹാരാഷ്ട്രയിലെ പ്രധാന വിപണിയായി പിംപ്രി പരിണമിച്ചു കഴിഞ്ഞു.

ഇനി പിംപ്രിയിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ,  വെറും വിലപേശലുകളുടെ ബഹളങ്ങൾക്കപ്പുറം പൂജ്യത്തിൽ നിന്ന് പ്രപഞ്ചം സൃഷ്ടിച്ച ഒരു ജനതയുടെ അതിജീവനത്തിന്റെ സ്മാരകമായിരിക്കും മനസ്സിൽ തെളിയുന്നത്. നഷ്ടപ്പെട്ട വീടിനെക്കുറിച്ചുള്ള ദുഃഖമല്ല, പടുത്തുയർത്തിയ പുതിയ ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിമാനമാണ് പിംപ്രിയുടെ ഓരോ ഗലികളിലും ഇന്ന് മുഴങ്ങുന്നത്.

പണ്ട് അവർ നെയ്തത് കീറിപ്പറിഞ്ഞ ജീവിതമായിരുന്നെങ്കിൽ,
ഇന്ന് അവർ വിൽക്കുന്നത് ലോകം അസൂയയോടെ നോക്കുന്ന
വർണ്ണാഭമായ സ്വപ്നങ്ങളാണ്.

✦