റബാത്തിലെ വായനക്കാരന്റെ 'മാന്ത്രികക്കോട്ട'

അക്ഷരങ്ങൾ കൊണ്ട് തീർത്ത ഒരാകാശം

റബാത്തിലെ വായനക്കാരന്റെ 'മാന്ത്രികക്കോട്ട'

മൊറോക്കോയിലെ റബാത്ത് നഗരത്തിലെ തിരക്കേറിയ 'മെദിന' തെരുവുകൾക്കിടയിൽ, കാലം ഒരു പഴയ മരക്കസേരയിൽ വായനയ്ക്കായി ഇരിക്കാറുണ്ട്. അവിടെയാണ് മുഹമ്മദ് അബ്ദുൽ അസീസ് എന്ന അക്ഷരങ്ങളുടെ കാവൽക്കാരനെ നമുക്ക് കാണാൻ കഴിയുക. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൊച്ചു കടയായ "ബൗക്വിനിസ്റ്റെ എൽ അസീസി", വെറുമൊരു പുസ്തകശാലയല്ല; അതൊരു സ്വപ്നകൂടാരമാണ്. 1963-ൽ വെറും ഒൻപത് പുസ്തകങ്ങളുമായി തുടങ്ങിയ ആ യാത്ര, ഇന്ന് അയ്യായിരത്തിലധികം ലോകങ്ങൾ ഒളിപ്പിച്ചുവെച്ച ഒരു അക്ഷരക്കോട്ടയായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

അസീസിന്റെ ജീവിതം വായനയേക്കാൾ വലിയൊരു അതിജീവനത്തിന്റെ കാവ്യമാണ്. ആറാം വയസ്സിൽ മാതാപിതാക്കൾ നഷ്ടപ്പെട്ട ആ കുട്ടി വളർന്നത് കടലിന്റെ തിരമാലകൾക്കൊപ്പമായിരുന്നു. ഒരു നേരത്തെ ഭക്ഷണത്തിനായി മീൻപിടിക്കാൻ പോയിരുന്ന ബാല്യത്തിൽ, തനിക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ട അറിവിനോടുള്ള മധുരപ്രതികാരമായാണ് അദ്ദേഹം ഈ പുസ്തകശാല പടുത്തുയർത്തിയത്.

"പട്ടിണിയോട് ഞാൻ ചെയ്ത ഏറ്റവും വലിയ ലഹളയായിരുന്നു ഈ അക്ഷരങ്ങൾ."

— മുഹമ്മദ് അബ്ദുൽ അസീസ്

ഭാഷകൾ, ലോകങ്ങൾ, സ്വപ്നങ്ങൾ

ഔപചാരിക വിദ്യാഭ്യാസം ലഭിച്ചില്ലെങ്കിലും, വായനയിലൂടെ അദ്ദേഹം ഒരു വിജ്ഞാനകോശമായി മാറി. വിക്ടർ ഹ്യൂഗോയുടെ 'പാവങ്ങൾ' (Les Misérables)-ലെ സാമൂഹിക പോരാട്ടങ്ങൾ വായിക്കുമ്പോൾ സ്വന്തം ജീവിതത്തിന്റെ തീക്ഷ്ണത അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിയുന്നു. സെർവാന്റീസിന്റെ വിഖ്യാത കൃതിയായ 'ഡോൺ കിഹോത്തെ' (Don Quixote)-യിലെ സ്വപ്നസഞ്ചാരിയായ നായകനെപ്പോലെ, ഈ ലോകത്തിന്റെ ബഹളങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇരുന്ന് ഭാവനയുടെ കുതിരപ്പുറത്ത് ഏറി ലോകം ചുറ്റുന്നു. അറബിക്, ഫ്രഞ്ച്, ഇംഗ്ലീഷ്, സ്പാനിഷ് — ഈ ഭാഷകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാവിലൂടെ അറിവിന്റെ പുതിയ അരുവികളായി ഒഴുകുന്നു.

ഒരു ദാർശനികന്റെ മറുപടി

ഒരിക്കൽ ഒരാൾ കൗതുകത്തോടെ ചോദിച്ചു: "അസീസേ, കടയ്ക്ക് പുറത്ത് ഇങ്ങനെ സുരക്ഷയൊന്നുമില്ലാതെ പുസ്തകങ്ങൾ വെച്ചാൽ ആരെങ്കിലും മോഷ്ടിക്കില്ലേ?" അറിവിന്റെ ആഴം തൊട്ടറിഞ്ഞ ആ ദാർശനികൻ നൽകിയ മറുപടി ഏതൊരു കവിതയേക്കാളും മനോഹരമായിരുന്നു:

"വായിക്കാത്ത ഒരാൾ ഒരിക്കലും പുസ്തകം മോഷ്ടിക്കില്ല,
വായിക്കുന്നവൻ ഒരിക്കലും കള്ളനാവുകയുമില്ല!"

ഒരു പൂച്ചക്കുട്ടിയും ഒരു കസേരയും

ഇന്ന് നമ്മൾ ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തിന്റെ തിരക്കുകളിൽ അകപ്പെടുമ്പോൾ, റബാത്തിലെ ആ ഇടുങ്ങിയ തെരുവിൽ അസീസ് പുസ്തകതാളുകളിലൂടെ നന്മയുടെ സുഗന്ധം പരത്തുകയാണ്. കൂട്ടിന് ഒരു പൂച്ചക്കുട്ടിയും ആ പഴയ മരക്കസേരയും മാത്രം. പൂച്ചയുടെ നിശബ്ദമായ സാന്നിധ്യത്തിൽ, പുസ്തകങ്ങളുടെ ഗന്ധമുള്ള ആ കൊച്ചു മുറിയിൽ അദ്ദേഹം ഓരോ ദിവസവും പുതിയ ലോകങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്നു. ഓരോ പുസ്തകവും വായിച്ചു തീരുമ്പോൾ താൻ പുതിയൊരു ജീവിതം കൂടി ജീവിച്ചു തീർക്കുകയാണെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിക്കുന്നു.

അസീസ് നമുക്ക് അത്ര അപരിചിതനല്ല

സത്യത്തിൽ, അസീസ്  നമുക്ക് അത്ര അപരിചിതനല്ല. തൃശൂർ സ്വപ്ന തിയേറ്ററിന് സമീപത്തെ പഴയ പുസ്തകക്കൂമ്പാരങ്ങൾക്കിടയിലോ, കോഴിക്കോട്ടെ തിരക്കേറിയ തെരുവോരങ്ങളിലെ അക്ഷരക്കൂട്ടങ്ങൾക്കിടയിലോ നിങ്ങൾ ഒരു പുസ്തകം തിരഞ്ഞുപോയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അവിടെ അസീസിനെപ്പോലെ ഒരാളെ തീർച്ചയായും കണ്ടുമുട്ടിയിട്ടുണ്ടാകും.

ഇനി എപ്പോഴെങ്കിലും നമ്മുടെ നാട്ടിലെ ഇത്തരം പഴയ പുസ്തകക്കടകൾക്ക് മുന്നിലൂടെ നടന്നുപോകുമ്പോൾ, റബാത്തിലെ ആ അക്ഷരമുത്തശ്ശന്റെ മുഖം നിങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ ഒരു പുഞ്ചിരിയോടെ തെളിയും എന്നുറപ്പ്. കാരണം, അറിവിനെ സ്നേഹിക്കുന്നവർക്ക് ലോകത്തിന്റെ ഏത് കോണിലായാലും ഒരേ മുഖമാണ്.

ഹൃദയരാഗങ്ങൾ: നാല് തലമുറകൾ പാടിത്തീർത്ത ആ 'വല്ലാത്തൊരു കഥ'!

'Hum Tere Pyar Mein' എന്ന നിത്യസ്മാരകം

പാട്ടുകളിലൂടെ കഥകൾ പറഞ്ഞിരുന്ന ഒരു കാലമുണ്ടായിരുന്നു; ഈണങ്ങൾക്കിടയിൽ ഹൃദയം നുറുങ്ങുന്ന നോവും ആത്മസമർപ്പണത്തിന്റെ ആഴവും ഒളിപ്പിച്ചുവെച്ച സുവർണ്ണകാലം. 1963-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'Dil Ek Mandir' എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഈ ഗാനം ഇന്നും മായാത്ത ഒരു വിങ്ങലായി നമ്മുടെ ഉള്ളിലുണ്ട്.

മരണക്കിടക്കയിൽ ജീവിതത്തോട് മല്ലിടുന്ന ഭർത്താവ് (രാജ് കുമാർ), തന്റെ വേർപാടിന് ശേഷം പ്രിയപ്പെട്ടവൾ തനിച്ചാകരുതെന്ന് കരുതി മറ്റൊരാളെ വിവാഹം കഴിച്ച് സമാധാനമായി ജീവിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. സ്വന്തം ശ്വാസം നിലച്ചാലും പ്രിയപ്പെട്ടവളുടെ ഉള്ളിലെ വെളിച്ചം അണയരുതെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച ഒരു മനുഷ്യന്റെ നിസ്സഹായമായ ആ ഹൃദയസമർപ്പണത്തിന് മുന്നിൽ സീത (മീന കുമാരി) പാടുന്ന മറുപടിയാണ് ഈ ഗാനം. "എന്നെ ഇത്ര പെട്ടെന്ന് മറന്നുകളയാൻ നിനക്കെങ്ങനെ പറയാൻ കഴിയുന്നു?" എന്ന പരിഭവവും "നിനക്ക് വേണ്ടി ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ ഇല്ലാതാക്കിയിരിക്കുന്നു" എന്ന സത്യവും ആ വരികളിൽ വിങ്ങുന്നു.

ഈ വരികളുടെ യഥാർത്ഥ വശ്യത അവയിലെ ഹിന്ദി പദങ്ങളിലാണ്. പരിഭാഷപ്പെടുത്തുമ്പോൾ അർത്ഥം വ്യക്തമാകുമെങ്കിലും, ആ വാക്കുകൾ ഉള്ളിലുണ്ടാക്കുന്ന ആ ഒരു 'ഫീൽ' വിവർത്തനത്തിൽ പലപ്പോഴും നഷ്ടപ്പെട്ടുപോകുന്നുണ്ട്. ഹിന്ദിയിലെ 'Saara aalam' എന്ന പ്രയോഗത്തിന് നൽകുന്ന ഗാംഭീര്യം മലയാളത്തിലെ 'പ്രപഞ്ചം' എന്ന വാക്കിന് നൽകാൻ കഴിയില്ല. അതുപോലെതന്നെ "Kho baithe" എന്ന പ്രയോഗത്തിന് നൽകാൻ കഴിയുന്ന ആഴം മറ്റൊരു ഭാഷയ്ക്കും കടമെടുക്കാൻ കഴിയാത്തതുമാണ്.

Hum tere pyar mein saara aalam kho baithe, kho baithe...

(നിന്നോടുള്ള പ്രണയത്തിൽ എനിക്ക് ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ തന്നെ നഷ്ടമായിരിക്കുന്നു...)

 Tum kehte ho ke aise pyar ko bhool jao, bhool jao...

(ഇത്രമേൽ തീവ്രമായ ഈ സ്നേഹത്തെ വെറുതെ മറന്നുകളയാൻ നിനക്കെങ്ങനെ പറയാൻ കഴിയുന്നു?)

Log marte hain kisi ek par, humne to khud ko maar dala...

(ഒരാൾക്ക് വേണ്ടി മരിക്കാൻ പലർക്കും കഴിഞ്ഞേക്കും, പക്ഷേ നിനക്കുവേണ്ടി ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ ഇല്ലാതാക്കിയിരിക്കുന്നു...)

ലതാ മങ്കേഷ്‌കറുടെ ആലാപനവും മീന കുമാരിയുടെ വശ്യമായ അഭിനയവും ഹസ്രത്ത് ജയ്പുരിയുടെ വരികളും ശങ്കർ ജയ്കിഷന്റെ സംഗീതവും ഒത്തുചേരുമ്പോൾ ഇതൊരു കേവലമായ പാട്ടല്ല, മറിച്ച് പ്രണയത്തിന്റെ നിത്യസ്മാരകമായി മാറുന്നു.

നമ്മുടെ അപ്പൂപ്പന്മാർ റേഡിയോയിൽ കേട്ട് വിതുമ്പിയ അതേ ഈണം, ഇന്ന് കൊച്ചുമക്കൾ തങ്ങളുടെ പ്ലേലിസ്റ്റുകളിൽ 'ലോഫൈ' (Lofi) മൂഡിൽ ചേർത്തുപിടിക്കുന്നു. കാലം മാറി, പ്രണയിക്കുന്ന രീതികൾ മാറി, പക്ഷേ പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ സാമീപ്യത്തിനായി കൊതിക്കുന്ന ഹൃദയതാളം ഇന്നും ഒരേ രാഗത്തിലാണ്. പ്രണയം അതിന്റെ ഏറ്റവും ഉദാത്തമായ രൂപത്തിൽ, ത്യാഗത്തിന്റെയും സമർപ്പണത്തിന്റെയും നൂലിനാൽ കോർത്തുവെച്ച ഒരു അനശ്വരമായ ഓർമ്മച്ചിത്രമാണിത്.

Song Credits

 * Movie: Dil Ek Mandir (1963)

 * Singer: Lata Mangeshkar

 * Music Director: Shankar Jaikishan

 * Lyricist: Hasrat Jaipuri

 * Actors: Meena Kumari, Raaj Kumar, Rajendra Kumar

പേര്: എഴുതാത്ത ഒരു കവിത

ഗുൽസാർ സാബ് വീണ്ടും വിസ്മയിപ്പിക്കുന്നു;

ഓരോ തവണ വായിക്കുമ്പോഴും പുതിയൊരു അനുഭവം പകരുന്ന 

ആ വരികൾക്കിടയിൽ, 

വാക്കുകൾക്ക് വഴങ്ങാത്ത

ചില മൗനങ്ങളെ ഒരൊറ്റ പേരിൽ തളച്ചിടാൻ

അദ്ദേഹത്തിനല്ലാതെ മറ്റാർക്ക് കഴിയും?

നെഞ്ചിൽ ഒരു കവിത കുരുങ്ങിക്കിടപ്പുണ്ട്,

വരികളാകട്ടെ ചുണ്ടുകളിൽ തങ്ങിനിൽക്കുന്നു.

ശലഭങ്ങളെപ്പോലെ അവ പാറിനടക്കുകയാണ്,

ഈ കടലാസ്സിൽ ഒന്ന് ചെന്നിരിക്കാൻ അവ കൂട്ടാക്കുന്നില്ല.

​എത്ര നേരമായി ഞാനിവിടെ ഇരിക്കുന്നു;

അക്ഷരങ്ങൾ വഴങ്ങാത്ത ഈ വെള്ളക്കടലാസ്സിൽ

ആ പേര് മാത്രം ഒരു കവിതയായി തെളിയുന്നു.

അതുമാത്രം മതി, ഈ കവിത പൂർണ്ണമാകാൻ;

ഇതിലും മികച്ചൊരു വരി എനിക്ക് ഇനിയെവിടെ തിരയാനാണ്?

नज़्म उलझी हुई है सीने में

मिसरे अटके हुए हैं होठों पर

उड़ते फिरते हैं तितलियों की तरह

लफ़्ज़ कागज़ पे बैठते ही नहीं

​कब से बैठा हूँ मैं जानम

सादे कागज़ पे लिख के नाम तेरा

बस तेरा नाम ही मुकम्मल है

इससे बेहतर भी नज़्म क्या होगी

Poem by: Gulzar

Source: Rekhta / Rajibroy.com

ഓർമ്മയുണ്ടോ?

വീണ്ടും ചില പഴയ ഗുൽസാറിഷുകൾ

ഓർമ്മയുണ്ടോ?

പണ്ടൊരിക്കൽ എന്റെ മേശയ്ക്കരികിലിരുന്ന്,

ഒരു സിഗരറ്റ് പാക്കറ്റിൽ നീ വരച്ച ആ കുഞ്ഞു ചെടി...

വന്ന് നോക്ക്,

അതിലൊരു പൂ വിടർന്നിരിക്കുന്നു!

Original NAZM from Gulzar

"याद है एक दिन...

मेरे मेज़ पे बैठे-बैठे,

सिगरेट की डिबिया पर तुमने

छोटे से एक पौधे का एक स्केच बनाया था...

आकर देखो,

उस पौधे पर फूल आया है!"

ഓർമ്മകളുടെ കടം

തിരിച്ചുനൽകാനാവാത്തൊരു  ഹൃദയവായ്പിനെ കുറിച്ച്..

ഒരു കൂടിക്കാഴ്ച കൂടി ബാക്കി വെക്കാം,

ഒരിക്കലും വീട്ടാത്തൊരു കടം പോലെ...

കേട്ടിട്ടുണ്ട്, കടം തന്നവരെ മനുഷ്യർ

അത്ര വേഗമൊന്നും മറക്കാറില്ലെന്ന്!

रहने दे उधार

एक मुलाकात यूं ही,

सुना है "उधार" वालों को

लोग भुलाया नहीं करते !!